گروه كوهنوردی همت شميران - شمیران کوه - خطرات كوهستان و چگونه به كوه برويم؟

خطرات كوهستان و چگونه به كوه برويم؟ شنبه 1387/02/21 16:24

بنام پروردگار بی همتا

خطرات كوهستان و چگونه به كوه برويم؟

گردآوری ونوشته : سید حسین عظیمی

خطرات در كوهستان به عواملی گويند كه جان و سلامت انسان را درمعرض خطر قرار دهد و كوهستان هميشه پر خطر ميباشد مخصوصا موقع برگشت .

خطرات كوهستان به دو قسمت تقسيم ميگردد:

1- خطراتی كه بدون دخالت انسان ميباشد مانند زلزله و رانش - خراب شدن وسايلي كه قبلا به دقت كنترل شده - ريزشها و صاعقه با رعايت تمام نكات ايمنی كه اين نوع خطرات را مانند خطرات داخل شهر بايد پذيرفت .

2- خطراتی كه به علت عدم رعايت مسائل ايمنی بوجود می آيد و جالب اينكه اكثر تلفات كوهستان از اين دسته ميباشد كه اين نيز خود به دو دسته تقسيم ميشود:

الف) خطراتی كه اشخاص ديگر بوجود مي آورند كه باز در اين موارد چون فكر اين خطرات نشده معمولا تلفاتي نيز به دنبال دارد.

ب) خطراتي كه خود انسان با علم آن خطر و توجه نكردن به آن و يا بدون علم براي انسان بوجود مي آيد. كه بحث ما بيشتر در اين مورد ميباشد. (البته هر كدام از اين موارد بحث مفصلی ميباشد كه ما بطور خلاصه در مورد آن بحث خواهيم نمود)

سقوط :

سقوط يكي از خطرات مهمي است كه هميشه در كمين كوهنوردان است بعضي در نتيجه رعايت ننمودن مسائلي مانند عدم استفاده از وسايل سنگ نوردي و يخ نوردي و يا نداشتن آگاهي كامل از اين نوع وسايل سقوط نموده و بعضی در فصولي كه برف و يخ در منطقه وجود دارد روي آن سر خورده و سقوط مي نمايند.

بهمن:

حركت توده اي از برف از روي شيب به سمت پايين را گويند. بهمن يكي از پرخطر ترين حوادث موجود در كوهنوردي است

سيل:

حركت آب همراه گل و لاي در اثر ريزش باران شديد يا شكسته شدن سد و يا آب شدن سريع برف را گويند

جهت دور بودن از حادثه سيل بايد مسير ها را از روي يال ها انتخاب نمود و با توجه به هواي قسمت هاي بالايي رودخانه حركت نمود. يا در بعضي از فصول كه احتمال باران بصورت رگبار ميباشد به داخل دره هايي كه راه فرار ندارد نرويد

ارتفاع زدگي :

نوعي بيماري كه به علت عدم هماهنگي بدن با ارتفاع رخ داده و باعث تهوع ، سردرد ، بيهوشي و در انتها مرگ ميباشد.

جهت اين مشكل نيز بايد در پيش برنامه ها به مرور بدن را با ارتفاع عادت داد و در صعود اصلی به تدريج ارتفاع گرفت و جهت هم هوايي به بالا و پايين رفت

سرما زدگي:

در اثر سرماي زياد تر از حد كه وسايل نتواند جلوي سرما را بگيرد و در نتيجه عضو مورد نظر يخ زده و بستگي به سرما سلول هاي آن آسيب ببيند.جهت جلوگيري از اين حادثه بايد لباس و وسايل در حد آن برنامه را همراه داشته و استفاده نمود و مايعات به اندازه نياز نوشيد ولباس و كفش تنگ به تن ننمود و ...

صاعقه:وقتي بار الكتريكي انباشته شده در ابرها تخليه شده و به صورت يك قوس الكتريكي به زمين برخورد كند ؛ صاعقه اتفاق مي افتد

صاعقه يكي از خطرناك ترين حوادث كوهستان ميباشد چون پيش بيني آن بسيار سخت و بعضي مواقع غير قابل پيش بيني ميباشد
توضيح : در آسمان و بين خود ابرها نيز قوس هاي الكتريكي ايجاد مي شود اما اين نوع از صاعقه بيشتر مورد توجه صنايع و ورزشها هوايي است و در كوهنوردي اهميت خاصي ندارد.
صاعقه چگونه رخ مي دهد؟
ـــــــــ هنگام طوفان يا حركت بادهاي بزرگ ، بار الكتريكي زيادي در ابرها ذخيره مي شود و به اصطلاح ابرها باردار مي شوند. بدين ترتيب ابر تبديل به يك منبع انرژي بسيار عظيم مي شود كه بر فراز آسمان در حركت است . اين ذخيره انرژي آنقدر ادامه پيدا مي كند تا ابر از انرژي الكتريكي اشباع شده و در اولين فرصت ممكن و نزديك ترين فاصله به ابر(معمولا ارتفاعات) انرژي خود را تخليه مي كند . معمولا بهترين محل براي اين تخليه زمين است زيرا زمين آنقدر بزرگ است كه هرگز از الكتريسيته اشباع نمي شود . بنابراين ابر ابتدا هواي اطراف خود را با " يونيزه " كردن مستعد عبور جريان برق كرده ، سپس انرژي خود را از ميان هواي يونيزه شده عبور داده و در زمين تخليه مي كند. اما مقدار انرژي تخليه شده ، سرعت تخليه و اثرات آن چقدر است؟
ـــــــــ صاعقه يكي از قدرتمندترين ، خطرناكترين و عجيب ترين پديده هاي طبيعي است . پديده اي با ميلياردها " ولت " انرژي و اثراتي متعدد و باورنكردني مانند توليد هزاران درجه حرارت ، توليد گازهاي مسموم ، ايجاد امواج نيرومند و ...
صاعقه چه مشخصاتي دارد ؟
ــــــــ صاعقه ويژگي هاي منحصر به فردي دارد كه آنها را در هيچ رخداد طبيعي ديگري نمي توان يافت . ويژگي هايي كه عمدتا از الكتريسيته خاص صاعقه نشات مي گيرند .
مهمترين اين خصوصيات عبارتند از : ولتاژ صاعقه ، جريان صاعقه ، قدرت صاعقه ، سرعت صاعقه و دفعات تكرار صاعقه
ولتاژ صاعقه
ـــــــــ ولتاژ صاعقه معمولا بين 10 تا 20 ميليون ولت در نوسان است و بعضا تا 100.000.000 ولت هم افزايش پيدا مي كند .
بزرگي اين رقم را وقتي بهتر درك مي كنيد كه آن را با برق شهر ( 220 ولت ) مقايسه كنيد . به عبارت ديگر ولتاژ صاعقه آنقدر زياد است كه مي تواند بر مقاوت بسيار زياد " هوا " در برابر عبور جريان برق ، غلبه كرده و از آن بگذرد !
جريان صاعقه
ــــــــ اين جريان در حدود 10.000 آمپر شدت دارد . اما اين مقدار هميشگي نيست و گاه تا 200 هزار آمپر هم مي رسد ( كنتور منزل شما حداكثر 25 آمپر را از خود عبور مي دهد ).
قدرت صاعقه
ــــــــ با توجه به مطالب بالا مي توان نتيجه گرفت كه صاعقه به طور معمول حدود 100 ميليارد وات(!) انرژي توليد مي كند و مي تواند اين مقدار را تا 16000 ميليارد وات (!) نيز بالا ببرد . نيرويي كه در هيچ كجاي ديگر يافت نمي شود
سرعت صاعقه
ــــــــ صاعقه با تمام نيروي عظيمش تنها در يك لحظه خود را از ابرهاي آسماني به زمين مي رساند . اما زمان دقيق اين لحظه چقدر است ؟
مشاهدات و محاسبات دقيق سازمان فضايي آمريكا ( ناسا ) نشان مي دهد كه تخليه الكتريكي ابرها معمولا در مدت زماني كمتر از چند صدم تا چند هزارم ثانيه رخ مي دهند . صاعقه گاه مي تواند تا 40 هزار كيلومتر در ثانيه سرعت بگيرد ! يعني مي تواند در يك ثانيه 20 بار مسير رفت و برگشت تهران - مشهد را طي كند.
دفعات تكرار صاعقه در يك محدوده مشخص
ـــــــــ وقتي در منطقه اي صاعقه اي روي مي دهد ، اين احتمال هست كه صاعقه چندين بار ديگر نيز به آن حوالي برخورد كند اما نمي توان تعداد دقيق آن را تعيين كرد.
با اين وجود مي توان گفت در مناطق كويري و كوهستانهاي مرتفع ، احتمال برخورد پي در پي صاعقه بيش از ديگر مناطق است. همچنين برخي از نقاط كره زمين ، صاعقه خيز تر از جاهاي ديگر هستند ؛
امروزه ماهواره هاي هواشناسي با عكس برداري هاي دقيق و مداوم از تمام كره زمين ، دفعات بروز صاعقه را در نواحي مختلف شمارش مي كنند . اين شمارش نشان مي دهد كه مناطق قطبي با ميانگين 3 بار صاعقه در ساعت ، كمترين و رشته كوه آلپ با 1000 صاعقه در ساعت ، بيشترين آمار بروز صاعقه را دارد .
مناطق هيماليايي هم از جمله سرزمين هاي صاعقه خيز جهان محسوب مي شوند. همچنين كوههاي "البرز" در ايران و كوههاي "هندوكش" در افغانستان نيز از مناطق پر صاعقه جهان هستند.
ـــــــــ از ديگر خصوصيات صاعقه ، زاينده بودن آن است ؛ به اين معني كه صاعقه مي تواند نور ، صدا ، حرارت و ... توليد كند و همه اينها تاثيرات چشم گيري بر محيط اطراف خود دارند.
صاعقه به غير از نور و صدا چه چيزهاي ديگري توليد مي كند ؟
ــــــــ صاعقه علاوه بر پيامدهاي مشهودي چون نور و صدا ، بسياري توليدات ديگر نيز دارد كه برخي از آنها خطرناك و بعضي ديگر تنها پديدههايي جالب توجه و عجيب اند .
از جمله توليدات صاعقه مي توان ؛ حرارت ، نور ، صدا ، موج ، گاز ، برق زميني ( ولتاژ گام ) ، خلاء و ... را نام برد.
صاعقه چگونه و چه مقدار حرارت توليد مي كند ؟
ــــــــ عبور جريان برق از هر جسمي حرارت توليد مي كند ، حال هرچه مقدار جريان برق و مقاومت آن جسم در برابر عبور جريان برق بيشتر باشد ، حرارت توليد شده هم بيشتر است .
صاعقه نيز هنگام شكافتن هوا و پس از آن ، هنگام برخورد با زمين حرارت توليد مي كند كه با توجه به جريان هزاران آمپري صاعقه ، مقدار اين گرما بسيار زياد است ؛ صاعقه در زمان برخورد با زمين 200.000 درجه سانتي گراد گرما توليد مي كند . اين مقدار حرارت مي تواند يك آجر نسوز را ذوب كند !
البته اين رقم هميشه يكسان نيست و با توجه به جنس خاك ، ميزان رطوبت آن و ساير عواملي كه مقاومت زمين را در برابر جريان برق ، كم يا زياد مي كند متفاوت است .
در نظر داشته باشيد كه زمين در برابر جريان عادي برق بسيار مقاوم و كاملا عايق (نارسانا) است و تنها جريانهاي فوق العاده زيادي مانند صاعقه مي توانند از زمين عبور كنند.
حرارت حاصل از صاعقه مي تواند انساني را در يك لحظه به ذغال تبديل كند يا مشتي از خاك را با ذوب كردن به سنگ تبديل كند و يا درخت تنومندي را به آتش بكشد .
صاعقه چگونه و چه مقدار نور توليد مي كند ؟
ــــــــ همانطور كه گفته شد صاعقه يك قوس الكتريكي يا به عبارت ديگر يك جرقه بسيار بزرگ است و با شكافتن ملكولهاي هوا نور توليد مي كند . نوري كه صاعقه توليد مي كند از فاصله 100 كيلومتري قابل رؤيت است. اين نور مي تواند تا شعاع چند كيلومتري اطراف خود را روشن كرده و كساني را كه از نزديك آن را ببينند به طور موقت يا دائم كور كند.
صداي صاعقه
ــــــــ صدا از پيامدهاي هميشگي صاعقه است . اين صدا بر اثر شكافته شدن هوا ايجاد مي شود و در حقيقت صداي انفجار ناشي از برخورد صاعقه است .
صداي صاعقه هميشه چند ثانيه پس از ديده شدن برق آن به گوش مي رسد ؛ علت اين مساله بيشر بودن سرعت نور به نسبت سرعت صوت است . يعني هر چند صدا و نور صاعقه همزمان توليد مي شوند اما ما اول نور صاعقه ( برق ) را مي بينيم ، بعد صداي آن ( رعد ) را مي شنويم.
سرعت نور : 360 هزار كيلومتر در ثانيه و سرعت صوت : 330 متر در ثانيه است .
موج ناشي از صاعقه
ــــــــ همانطور كه گفته شد صاعقه را مي توان نوعي انفجار نيز محسوب كرد ، خصوصا وقتي به زمين برخورد مي كند. بنابراين صاعقه هم موج انفجار توليد مي كند ، موجي كه گاه مي تواند انساني را به هوا پرتاب كند.
صاعقه ، گاز توليد مي كند
ــــــــ شايد يكي از عجيب ترين پيامدهاي صاعقه ، توليد گاز باشد و بيشتر تعجب مي كنيد وقتي كه بدانيد اين گاز " اوزون " است . همان گازي كه با قرار گرفتن در لايه هاي بالايي جو ، سدي در برابر تشعشعات زيانبار كيهاني ايجاد مي كند.
"اوزون" در حقيقت همان اكسيژن است ولي به جاي 2 اتم ، داراي 3 اتم اكسيژن است
مولكول اكسيژن به علت مشكلات پيوندي نمي تواند به راحتي به صورت 3 اتمي در آيد و به همين دليل مقدار گاز ازون در طبيعت بسيار محدود است اما صاعقه اين كار را به زور و اجبار انجام مي دهد و اتم هاي اكسيژن را سه به سه به هم پيوند مي زند و " ازون " توليد ميكند .
ازون بر خلاف اكسيژن يك گاز سمي است و تنفس آن مي تواند خطرناك باشد.
برق زميني (ولتاژ گام
ــــــــ برق زميني يا " ولتاژ گام " يكي ديگر از عواقب خطرناك صاعقه است ؛ برق زميني ، جرياني است كه پس از وقوع صاعقه ، براي لحظاتي در زمين باقي مي ماند تا جذب زمين شده يا تبديل به گرما شود.
ولتاژ گام در زمين حركت مي كند اما مسير حركت مشخصي ندارد . معمولا قسمت عمده برق زميني در اعماق فرو مي رود اما اگر سطح زمين مرطوب ، داراي بستر سنگي يا پوشيد از خاك مناسب يا علفزار باشد ، ترجيح مي دهد كه روي سطح زمين و در جهات مختلف ، حركت كند .
اين پديده را ولتاژ گام مي نامند زيرا با وارد كردن برق از راه گامهاي شخص ( پاهاي او ) ، باعث برق گرفتگي او مي شود.
ولتاژ گام تا شعاع چندين متر در اطراف محل اصابت صاعقه پراكنده شده و اشخاصي كه در مسير حركت او قرار گرفته باشند را دچار برق گرفتگي مي كند.
اينكه ولتاژ گام دقيقا چقدر برد دارد قابل محاسبه نيست و به ميزان رسانايي خاك آن محل ( موارد ذكر شده در بالا) بستگي دارد ولي به ندرت ديده شده برق زميني بيشتر از 100 متر در سطح زمين پيش برود.
ولتاژ گام مختص صاعقه نيست و در حوادث صنعت برق مانند افتادن كابل هاي فشار قوي برق بر روي زمين نيز ايجاد مي شود . البته به طور حتم ولتاژ گام ناشي از صاعقه بسيار قوي تر است.

تكروي:

حداقل نفرات در كوهستان بايد سه نفر بوده كه در صورت بروز حادثه فقط براي يك نفر ، دو نفر ديگر بتوانند مصدوم را برگردانده و يا به مداواي ايشان پردازند

روش هاي درست راه پيمايي و سنگ نوردي و يخ نوردي:

كه اگر چنين نباشد فشار روي عضو ديگري افتاده و باعث تخريب آن عضو ميگردد.

ريزش كوه:

كه جهت اينكار بايد از كلاه مخصوص استفاده نمود. و در حركت به بالاي مسير توجه نموده و در شب ماني يا محل كمپ به ريزش توجه شود

گياهان كوهستان :

بعضي از گياهان سمي بوده يا عوارضي دارد كه باعث صدمه به شخص ميگردد و نبايد بدون اطلاعات از آن استفاده نمود.

مسموميت غذايي:

بعضي مواقع مخصوصا در فصول گرم ختي الامكان از غذا هاي كنسرو شده يا خشك استفاده شود و در صورت استفاده از غذا هاي خانگي آن را در قسمت سرد تر كوله پشتي قرار داده و موقع مصرف به طعم و بوي آن دقت شود.

حيوانات:

حيوانات در حالت عادي معمولا با انسان كار ندارند مگر انسان آنها را تحريك نموده و يا بسيار گرسنه باشند جهت دور بودن از اين حادثه از اسپري ها و يا دستگا هاي صوتي كه باعث فرار آنها ميشود استفاده شود و جهت حيوانات گزنده نيز شب هنگام زيپ چادر را ببنديم.

همراهان و سرپرست:

به دليل اينكه نفرات بايد به حرف سرپرست گوش كنند پس بايد با سرپرستي به كوه برويد كه تجربه اش از شما بيشتر باشد و چون نفرات گروه نيز نقش زيادي در اجراي برنامه دارند پس نفرات نيز مهم ميباشند.

پيشگيري از خطرات كوهستان

طوري كوهنوردي كنيم كه بتوانيم خود و اطرافيان يك عمر از اين ورزش لذت ببريم

ما خود يكنفر نيستيم طوري رفتار نماييم و اصول ايمني را رعايت نماييم كه خانواده با خيال راحت در منزل بنشينند

با آموزش، تمرين، احتياط، خودداري از غرور بي جا و برنامه ريزي صحيح، امكان بروز حادثه را به حداقل برسانيم.
حد خطر و ريسك را رعايت نماييم (ريسك يعني اينكه بيشتر از 75% احتمال بدهيم سالم خواهيم ماند و در شرايط سخت و سخت تر شرايط سخت را بپذيريم.

از غلطاندن سنگها به پايين جدا خودداري كنيم.

هميشه مسيرهايي را براي صعود انتخاب كنيم كه در خور توان و امكانات ما باشد

پيش بيني هاي لازم را قبل از اجراي برنامه كوهنوردي انجام دهيم.

در صورت برخورد با هواي توفاني به سرعت ارتفاعات را ترك كنيم.

در صورت ابتلا به بيماريهاي قلبي و ريوي بدون مشورت پزشك از صعود به ارتفاعات خودداري كنيم.
استفاده از وسايل و لوازم مناسب و داراي استاندارد UIAA

تقسيم انرژي مخوصا جهت برگشت

در همه برنامه ها نمي توان راه به قله برد و موفق بود. بلكه گاهي شكست غرور و پشت به قله كردن و رو به دره آوردن، خود نياز به شهامت و شجاعت و گذشت دارد.

مسيري را كه مي خواهيم طي كنيم به آشنايان، دوستان و مسئولان پاسگاهها اطلاع دهيم

آنچه مهم است شخصيت و ظرفيت زنده ماندن در موقعيتهاي خطير است. هيچيك از لحظات و نقاط كوهنوردي قابل پيش بيني نيست، تنها ما مي توانيم ارتفاع يا ميزان سختي يك مسير را در نظر بگيريم. نكته اصلي نحوه رويارويي با خطر است. خطر هر چقدر كه بزرگتر باشد تصميم گيري صحيح دشوارتر است. تنها كساني كه درست تصميم مي گيرند مي توانند جان سالم بدر ببرند.
در برنامه ها هميشه به اندازه توانايي خود صعود كنيم. زمان را هميشه در نظر داشته باشيم. قبل از دير شدن سرازير شويم. هميشه بخاطر داشته باشيم در طبيعت زيبا و بزرگ، ما ضعيف ترين موجود هستيم.
- هيچوقت تنها به كوه نرويم، بخصوص در مسيرهاي ناشناس و پرت افتاده هرگز نبايد با غرور بي جا خود و ديگران را با خطرات مواجه كنيم.

راه ميان بر،(بيراهه) مشكل تر و همراه خطر و حادثه است. بخصوص در بازگشت سعي كنيم به بيراهه نرويم. در كوه هميشه با احتياط حركت كنيم. مواظب باشيم سنگي را به پايين نغلتانيم.

در كوه زمان را به خوبي براي صعود، فرود، استراحت، تماشا كردن، ديدن و فكر كردن تقسيم كنيم.
خود نمايي با قهرماني و كوهنوردي كاملا متفاوت است

هميشه به اطراف و بالاي مسير كاملا دقت نماييم

در صورت ورود به منطقه ناشناس حتما از پرچم استفاده نموده و از ساكنين آن در مورد منطقه و امنيت آن سوال نموده و در صورت امكان حتما از راهنماي محلي استفاده نماييم

هميشه در مكانهايي چادر خود را برپا نموه كه خطر ريزش ، سقوط و حيوانات را در نظر گرفته باشيد

در صورتي كه در منطقه صاعقه ميزند به هيچ عنوان وارد آن نشويد و در صورتي كه يكباره صاعقه شروع شد ارتفاع خود را كم نموده و به دره ها پناه ببريد
نظافت شخصي را رعايت نماييم. مخصوصا در برنامه هاي چند روزه

محيط زيست را آلوده نكنيم

نتيجه اينكه با يادگيري و استفاده مناسب از وسايل و تمرين در مكانهای امن مهارت خود را افزوده تا به كوهنورد ي صحيح برسيم

منابع : سايتهای گروه كوهنوردي مهر تهران نوشته آقای محمد تفنگ دار - برفراز كوهسارن نوشته آقای حبيب اله حامديان

و اينجانب سيد حسين عظيمی

نوشته شده توسط مدیریت وبلاگ | لینک ثابت |